آیا میدانید بسیاری از بیماری ها ریشه در روح و روان دارند بسیاری از سر درد ها و کمر درد ها هستند که فقط به دلیل اختلالات روحی به وجود میآیند... در این مقاله با ما همراه باشید تا با درمان  این گونه از دردها آشنا شوید.از آن جایی که هیچ نشانه فیزیکی برای دردهای روان تنی وجود ندارد، ناراحتی ای که از این گونه دردها میکشیدممکن است به سختی قابل توضیح یا درمیان گذاشتن با مردم باشد و دیگران ممکن است تصو کنند که بیمار در حال تمارض است. در بسیاری از موارد به علت عدم آگاهی تشخیص اشتباه اتفاق می افتد بنابراین یک راهنمایی درست از یک پزشک با تجربه که قبلا دردهای سایکوسوماتیک را درمان کرده است از اهمیت بالایی برخوردار است.

مقدمه

آن چه می تواند تأثیر منفی روی سلامت فرد بگذارد خود را به شکل مشکلات یا بیماری نشان می دهد از جمله اعتیاد، میگرن، افسردگی، ناباروری، دیابت، سرطان و… . آن چه در ذهن می گذرد می تواند روی وضعیت بدن تأثیر بگذارد. بیشتر مردم ، بروز بیماری را با برنامه غذایی نادرست، شیوه زندگی ناسالم، استرس، یا عوامل عفونی و… مرتبط می دانند. اما آیا می دانستید که روان انسان در بروز این بیماری ها نقش دارد ؟ آیا میدانید که سایکوسوماتیک یا اختلال روان تنی ، میتواند تا حد چشمگیری به بیمار شدن افراد کمک کند ؟ بر اساس دیدگاه طب مدرن ۷۰ درصد بیماری های شناخته شده با افکار منفی مرتبط است...

بیماری سایکوسوماتیک چیست؟

 در سال ۱۹۸۱ فردی به نام ماریس گدمن در یک سانحه هوایی از قسمت ستون فقرات و دیافراگم آسیب جدی دید. تنها حرکتی که او می توانست انجام دهد، پلک زدن بود. اما پس از گذشت چند روز وضعیت او پزشکان را متعجب کرد ؛ وی بدون نیاز به دستگاه تنفسی شروع به نفس کشیدن کرد زیرا توانسته بود دیافراگمش را درمان کند. از طرفی ستون مهره ها بازسازی شده بود و او می توانست دست و پاهایش را حرکت دهد. بله ! ماریس از قدرت ذهن خود برای درمان استفاده کرده بود.
البته منظور این نیست که فقط علل روانی در به وجود آوردن این اختلالات دخالت دارند بلکه عوامل دیگری هم دخالت داشته منتهی عوامل روانی به صورت عوامل تسریع کننده یا کاتالیزور عمل می کنند.
 شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد، مدت و شاید حتی وقوع این نوع بیماری‌ها می‌تواند تحت تأثیر حالت‌های روانی مبتلایان به آنها قرار گیرد. چنین اختلالی، اختلال روان‌تنی یا اختلال سایکوسوماتیک یا اختلال پسیکوسوماتیک نام دارد و به صورت اختلال بدنی که تحت تأثیر ذهن قرار دارد یا در شدیدترین حالت، توسط ذهن ایجاد می‌شود، تعریف شده است
بیماری‌های روان‌تنی(سایکوسوماتیک) به مشکلاتی گفته می‌شود که با نشانه‌های بیماری‌های بدنی شروع می‌شود و جسم را درگیر می‌کند اما منشا اصلی آنها مشکلات روانی است.
در آسم حق تقدم با آلرژی است و در دیابت حق تقدم با عامل ارثی است و در تبخال یک عامل ویروسی، اما در این بیماری ها عوامل روانی، کاتالیزور هستند. (منظور از کاتالیزور چیزی است که در فعل و انفعالات شیمیایی مستقیما وارد نمی شوند ولی اثر تشدیدکننده دارند.) کاتالیزورهای مهم در بدن انسان ویتامین ها هستند. ویتامین ها دسته ششم غذاها می باشند که سوخت و ساز و یا متابولیسم را در بدن به راه می اندازند. اگر به کسی فقط ویتامین داده شود زنده نخواهد ماند اما بدون ویتامین هم انسان قادر به ادامه زندگی نیست. بنابراین همان نقشی را که ویتامین ها در بدن ایفا می کنند، علل روانی در ایجاد بیماری های سایکوسوماتیک دارند.
اختلالات روان تنی به طور ناگهانی به وجود نمی آیند بلکه ابتدا توسط نشانه هایی مثل استفراغ، تپش قلب و رنگ پریدگی ظاهر شده و استرس ها و ضربه های روحی به طور تدریجی روی فرد تأثیر می گذارند و اثر تجمعی آنها سبب بروز بیماری های سایکوسوماتیک می شوند...

علائم بیماری های روان تنی

معمولا بیماری‌های روان‌تنی با نشانه‌هایی همراه است؛ برای مثال فرد دچار مشکلاتی در خواب می‌شود، تمام روز احساس نگرانی و دلشوره دارد، زود خسته می‌شود و توانایی‌اش در انجام کار‌های روزانه پایین آمده است، حافظه‌اش خوب عمل نمی‌کند و موضوعات ساده را فراموش می‌کند. این نشانه‌ها تنها برخی از علائمی است که با بیماری‌های روانی همراه می‌شود و بیمار در کنارشان، مشکلات جسمانی‌ای را تجربه می‌کند که باید برای درمانشان به روانپزشک مراجعه کند. سندرم خستگی مزمن، یکی از علائم افسردگی است. ممکن است فردی که دچار این مشکل شده‌ است، علائم دیگری را همراه با آن تجربه نکند و تنها گلایه‌اش، خستگی زودرس باشد. این افراد برای بازیافتن انرژی‌شان، اول باید مدتی دارودرمانی را تجربه کنند تا توانایی‌شان را تا حدودی برگردانند و بعد از آن می‌توانند با روان‌درمانی، مشکل اصلی‌ای که دلیل خستگی‌هایشان بوده را بشناسند و آن را درمان کنند.
. بیماری‌های گوارشی، ترش کردن، احساس سردرد، احساس نفخ و... از شایع‌ترین مشکلات روان‌تنی در کشور ماست. بیماری که به دلیل مشکلات روانی گرفتار بیماری‌های جسمی شده باشد، معمولا با تظاهرات جدی بدنی روبه‌رو می‌شود و وقتی برای بررسی مشکل به دکتر مراجعه می‌کند، متخصص هیچ مشکل جدی جسمی‌ای را در او نمی‌تواند تشخیص دهد و درمان جسمی بیماری نمی‌تواند مشکلات او را برطرف کند..

 بیماری‌های روان‌تنی چه افرادی را بیشتر درگیر می‌کند؟

بیماری‌های روان‌تنی در افراد 20 تا 45 سال، بیشترین رواج را دارد. ژنتیک و سابقه خانوادگی می‌تواند یکی از اصلی‌ترین دلایل ابتلا به این بیماری‌ها باشد. برای مثال در یک خانواده، اغلب افراد زمانی که مضطرب می‌شوند، معده‌درد می‌گیرند. این معده‌درد، یک بیماری خانوادگی نیست بلکه مشکل روان‌تنی است که در همه افراد خانواده به این شکل بروز پیدا می‌کند. اما در برخی موارد ناآگاهی فرد و اطرافیانش باعث درمان‌های طولانی‌مدت و بی‌نتیجه می‌شود.
تشخیص  در کودکان  

والدین باید نسبت به رفتارهای فرزندان‌شان و تغییرات رفتاری آنها باید کمی حساس‌تر باشند. اگر آنها متوجه شدند که حالات فرزندشان تغییر کرده، بی‌قرارتر و شلوغ‌تر شده، ناآرام است و میل به تخریب‌کردن اشیا در او بالا رفته، می‌توانید  در مورد آن با ید با یک روانشناس یا روانپزشک کودک مشورت کنند. کم‌اشتهایی و اختلال خواب که معمولا به شکل پریدن از خواب در کودکان است را هم می‌توان از نشانه‌هایی دانست که از شروع ناراحتی‌های اعصاب و روان در بچه‌ها خبر می‌دهد.
 اگر ازدواج فامیلی باشد، ژنتیک نقش بیشتری را بازی می‌کند .از طرف دیگر، حتی در ازدواج‌های غیرفامیلی، اگر هر دو طرف یا یکی از آنها پیش‌زمینه این مشکلات را در خود داشته باشد، والدین باید بیشتر از دیگران نگران مشاهده این نشانه‌ها در فرزندشان باشند
سابقه خانوادگی اولین انگیزه‌ای است که می‌تواند افراد را وادار به بررسی بیشتر کند. اگر فرد در خانواده‌ای است که سابقه ابتلا به اضطراب، افسردگی و دیگر بیماری‌های روانی را دارد، باید حساس‌تر باشد. گاهی هم فرد به دنبال یک اتفاق استرس‌زا، علائم عصبی‌ای را از خود بروز می‌دهد و حتی با فروکش کردن دلایل اضطراب هم، نشانه‌های فیزیکی‌ای در بدنش بروز پیدا می‌کند؛ نشانه‌هایی از قبیل تنگی نفس، اضطراب مزمن، سردرد و ناراحتی‌های گوارشی که با تجربه اضطراب شروع می‌شود و مدتی بعد از محو شدن تنش‌ها از بین می‌رود، می‌تواند نسبت به این موضوع به فرد هشدار دهد.

اختلالات در تغذیه

اختلالات غذا خوردن گروه وسیعی را در بر می گیرد. از جمله کم خوری، انتخاب غذاهای خاص برای خوردن، پرخوری، مشکلات جویدن و بلعیدن، عادت های عجیب در خوردن، رفتارهای ناراحت کننده هنگام صرف غذا و ... .
برخی از مسائل بالا می توانند جدا سلامت جسمی فرد را به خطر بیندازند. دو نمونه از اختلالات غذا خوردن که در سطح جامعه شایع تر و بارزتر است را به نام های بی اشتهایی عصبی و پراشتهایی عصبی پیش تر در مقالاتی بررسی کردیم. 
 نمونه‌هابی از  اختلالات سایکوسوماتیک
1ـ بیماری های تنفسی مثل آسم علاوه بر داشتن زمینه ارثی معمولاً در افرادی دیده می شود که برونگرا، مهاجم و فکور هستند.
2ـ دردهای استخوانی و مفصلی: ورم مفصل یا آرتریت روماتوئید، معمولاً از افراد پرکار، خوش قلب و خوش نیت که در باطن شخصیت متخاصم دارند دیده می شود. ورم مفاصل زمانی بیشتر می شود که خشم فروخورده ای در فرد به وجود آید و وی جایی برای بروز این خشم نیابد.
3ـ دردهای ستون فقرات و کمردردهای روان تنی: ممکن است کمردرد بر اثر دیسک، ساییدگی مهره ها، تومورهای نخاع و ستون فقرات باشد، این بیماری ها چون علت عضوی دارند مد نظر نیستند. معمولاً دردهایی که در 3/1 بالای مهره ها باشد مثل مهره های اول پشتی و گردن بیشتر در افرادی دیده می شود که در انطباق خود با محیط پیرامونی دچار مشکل می شوند و نمی توانند هیجان هایشان را با محیط تطبیق دهند این افراد دارای خلق پایین به صورت طولانی مدت هستند.

شیوع این بیماری‌ 

به ویژه در جوامع شهری و صنعتی، مشکلات اقتصادی و بسیاری دیگر از عوامل استرس‌زا باعث بروز بیشتر بیماری‌های روان‌تنی شده‌ و افراد را آسیب‌پذیرتر کرده‌اند. شایع‌ترین این بیماری‌ها، مشکلات گوارشی، قلبی و مغزی هستند و علائمی مثل سردرد‌های شدید، سرگیجه از مواردی است که بیماران شکایت زیادی از آنها دارند.

درمان مشکلات روان تنی

بهترین راه ممکن برای درمان درد روان تنی بعد از تشخیص ارجاع پرونده به متخصص سلامت روان است. اغلب بسیاری از بیماران آمادگی پذیرش این که دردی که تجربه می کنند فیزیکی نیست و علت اصلی ایجاد آن روانی است را ندارند.اما با مراجعه به یک متخصص روانشناس بسیاری از این دردهای مزمن که ریشه در روح و روان فرد دارد بهبود میابد.

• یکی از تکنیک‌های درمان در بیماری روان تنی فراگیری مهارت مدیریت "استرس" است، که اشخاص مبتلا می‌توانند در کلاس‌های آموزشی مدیریت استرس شرکت کنند.
• تکنیک بعدی تکنیک کنترل اضطراب است: این افراد می‌توانند با استفاده از تکنیک‌های تن آرامی یا ریلکسیشن ( آرامش پیش رونده عضلانی) و همچنین تکنیک‌هایی برای کنترل تنفس است.اینها باعث می‌شوند که سیستم‌های اضطراب زا خاموش شوند.
• در بررسی‌های دقیق‌تر ممکن است بیماری روان تنی همراهی با اختلالات دیگر روانشناسی پزشکی مانند اختلالات وسواسی، افسردگی داشته باشد که در بیشتر اوقات با درمان بیماری اصلی فرد این اختلالات نیز کنترل می‌شوند و اگر یک بیماری طبی برای مثال یک "بیماری مزمن" باشد در کنار آن از روان درمانی ساپورتیو یا حمایتی استفاده می‌شود که توانایی‌هایی که مریض قبلا داشته را تقویت می کنند که وی می‌تواند برای مدیریت استرس خود استفاده کند. در بیماری روان تنی که تکنیک‌ها و گفتگو‌ها با مریض اثر گذار نباشد موارد ضروری پزشک معالج دارو تجویز می کند.
•  talk therapy :  درمان از طریق صحبت و مشاوره با بیماران ، اغلب به بیمار در توصیف وضع موجود و پریشانی ای که باعث ایجاد آن شده و اثرات منفی ای که بر زندگی اش گذاشته و ... کمک می کند، مشاور با تایید نشانه ها و همدردی با بیمار رابطه اش را با او گسترش داده و به این صورت اثربخشی درمان شروع می شود.
• Cognitive behavioral therapy  :رفتاردرمانی شناختیاین شکل از روان درمانی روی افکار منفی و تحریف افکار تمرکز دارد. بلوک کردن افکار، باورهای غیر واقعی ، رفتارهایی که چرخه تفکر و احساس را تقویت می کند. این روش به بیمار کمک می کند متوجه شود که چگونه یک فکر منفی می تواند منجر به یک علامت فیزیکی شود و چطور باید این علایم را شکست دهد.
• مسکن های غیر مخدر برای مدیریت درد سایکوسوماتیک:

در ابتدا می توان دوز خفیف مسکن برای مدیریت درد روان تنی تجویز نمود. با این حال مسکن اغلب عوارض جانبی طولانی مدت دارد و بیماری ممکن است برای کاهش درد از آن سوء استفاده کرده و وضعیتش را بدتر کند.

• داروهای ضد افسردگی برای درمان درد سایکوسوماتیک:

ضد دردهای استفاده شده در داروهای افسردگی اغلب به تسکین درد روان تنی کمک می کند و در نتیجه اجازه می دهد که بیمار بهتر به خواب رفته که به نوبه خود منجر به کاهش اضطراب در او می شود.

• گروه درمانی برای درد سایکوسوماتیک:

 گروه درمانی عمدتا با حذف سوال " چرا فقط من " به اختلال پاسخ می دهد و باعث درک بهتر مشکلات و انواع مختلف آن که توسط دیگران تجربه شده ضمن این که سبب ارتقای سطح ارتباطات و اجتماعی شدن می شود.

•  ورزش:

ورزش منظم می تواند سبب از بین رفتن درد سایکوسوماتیک و همچنین جلوگیری از تشدید آن شود.

دکتر هادی شجاعی معتقد است علاوه بر بعد جسمانی بیماری باید به جنبه روانی و روحی بیماری ها نیز پرداخته شوددر مرکز جامع توانبخشی آرمان پس از ارزیابی کامل فیزیکی بیمارتوسط متخصص و فوق تخصص طب فیزیکی و توانبخشی و یافتن علت های جسمانی و درمان آن ها برای از بین بردن کامل بیماری به جنبه روانی بیماری و مشاوره و ارجاع برای درمانهایی مانند گروه درمانی پرداخته میشود.

درمان های جایگزین برای درد روان تنی

روش های درمانی جایگزین مشترک برای درد روان تنی:

- تکنیک آرام سازی Relaxation Technique برای کمک به غلبه بر درد روان تنی:
تکنیک های تمدد اعصاب مختلف عبارتند از: هدایت تصور، تکنیک آرام سازی پیشرونده عضلانی و غیره. به تسکین استرس روانی و جسمی و آرام شدن ذهن و بدن کمک می کند.روش آرام سازی پیش رونده عضلانی می تواند برای افراد مبتلا به درد بدن بسیار مفید باشد چون روی عضلات منقبض شده که در اثر تنش ماهیچه ای ایجاد شده اند تمرکز داشته و سبب رها سازی عضلانی و در نتیجه کاهش درد می شود.

- هیپنوتیزم Hypnosis برای درمان اختلالات سوماتوفرم:
روی درمان لایه های زیرین ناخودآگاه، خواسته ها یا آرزوهایی که در قالب علایم جسمانی تجلی پیدا کرده اند تمرکز دارد. اگرچه اختلافات زیادی در مورد تکنیک هیپنوتیزم به عنوان درمان وجود دارد ولی مشخص شده است که در درمان موارد اختلالات سوماتوفرم بسیار مفید است.

• Massage:

انواع مختلف تکنیک های ماساژ در بهتر شدن درد برخی از بیماران مبتلا به درد سایکوسوماتیک یا اختلالات درد موثر است. این تکنیکها شامل ماساژ شیروپراکتیک chiropractic (درمان از راه دستکاری در ستون مهره‌ها ) ، شیاتسو shiatsu ( ماساژ فشاری ) و غیره است.

•   Art Therapies:

هنر درمانی بر بیان احساسات با استفاده از تکنیک های هنری مختلف مثل: موزیک، نقاشی، رقص و غیره متمرکز است. هنر درمانی بدن گرا تاثیر شگفتی در درمان اختلال درد سایکوسوماتیک دارد. رقص درمانی با بروز و بیان احساسات تاثیر زیادی داشته و اغلب باعث دگرگونی حالت روانی شده ضمن این که حرکات انجام شده در تسکین درد کمک کننده هستند.

- دیگر درمان های جایگزین برای اختلال درد سایکوسوماتیک می تواند:
- کمپرس گرم و سرد
- پرت کردن حواس
- طب سوزنی 
- طب فشاری Acupuncture and acupressure 
- تحریک الکتریکی عصب Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation (TENS )
باشد.