الکتروتراپی

الکتروتراپی چیست؟
الکتروتراپی یکی از ابزارهای طب فیزیکی و فیزیوتراپی محسوب می‌شود که بر اساس ارزیابی شرایط فرد و نظر متخصص می‌تواند به‌عنوان بخشی از فرایند درمانی مورد استفاده قرار گیرد. امروزه انواع مختلفی از دستگاه‌های الکتروتراپی در کلینیک‌های توان‌بخشی موجود است. دستگاه TENS یکی از معروف‌ترین گزینه‌های الکتروتراپی می باشد. در الکتروتراپی اعصاب و فیبرهای حرکتی عضلات،  با دستگاه TENS به‌وسیله پدهای الکتریکی که بروی پوست قرار می‌گیرد، تحت تحریک الکتریکی قرار می‌گیرند. درالکتروتراپی ، با استفاده از تغییراتی که در فرکانس و شدت پالس‌های الکتریکی ایجاد می‌شود، عضلات و اعصاب تحت تحریک الکتریکی قرار می‌گیرند. این کار باعث تسکین درد، ترمیم زخم‌ها و بهبود توانایی عضلات می‌شود.
 

 الکتروتراپی چگونه انجام می‌شود؟

امروزه انواع مختلفی از روش‌های الکتروتراپی وجود دارد که شامل امواج مافوق صوت، اینترفرانشیا‌ل‌ تراپی‌ (interferential therapy)، تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS)، لیزر درمانی و تحریک عضله است. در روش امواج مافوق صوت از امواج صوتی برای تسریع فرآیند درمان استفاده می‌شود، در حالی که در روش اینترفرانشیال و تحریک الکتریکی عصب از روی پوست، درد و ناراحتی بیمار از طریق دستکاری وضعیت اعصابی که مسئولیت ایجاد احساس درد و ناراحتی را بر عهده دارند، تسکین پیدا می‌کند. علاوه بر این گاهی اوقات از لیزر درمانی برای ترمیم بافت آسیب‌دیده استفاده می‌شود. استفاده از لیزر در این شرایط به معنی این است که امکان درمان دقیق و سریع بیمار در این حالت امکان‌پذیر می‌باشد.

با توجه به این که شرایط مختلف درمان از فردی به فرد دیگر کاملا متفاوت میباشد و در نتیجه با توجه به شرایط مختلف افراد، از انواع مختلفی از الکتروتراپی استفاده می‌گردد. به‌عنوان مثال استفاده از امواج اولتراسونیک در درمان آسیب دیدگی ساختارهای متراکم کلاژنی، مثل تاندون‌ها و رباط‌ها استفاده می‌شود. استفاده از پالس‌های موج کوتاه، برای درمان بافت‌های یونی مثل عضلات مؤثر است. فیزیوتراپیست‌ها اغلب الکتروتراپی را با روش‌های دیگر توان‌بخشی ترکیب می‌کنند.


مزایای الکتروتراپی
الکتروتراپی را می‌توان برای هر دوی موارد درد مزمن (طولانی مدت) و درد حاد (کوتاه مدت) مورد استفاده قرار داد. رایج‌ترین مواردی که امکان درمان آنها از طریق این روش وجود دارد به شرح زیر هستند امروزه از الکتروتراپی برای بهبود شرایط بیمار در موارد زیر استفاده می‌شود:

  • درد قوزک حاد و مزمن و آرتروز مفصل قوزک
  • کمر درد حاد و مزمن در ناحیه پایین کمر که با وضعیت اعصاب ستون فقرات و دیسک کمر یا آرتروز ستون فقرات و بیماری خرابی دیسک بین مهره‌ای (DDD) ارتباط داشته باشد.
  • گردن درد حاد و مزمن که با آسیب‌دیدگی بافت‌های نرم عضلات، رباط‌ها و دیسک‌های بین مهره‌ای، ورم مفصل و آرتروز ستون فقرات ارتباط دارد.
  • درد زانوی حاد، مزمن یا ناراحتی پس از عمل جراحی زانو که با آسیب‌دیدگی عضله، آسیب تاندون، و پارگی رباط یا مشکلات مربوط به آرتروز زانو ارتباط داشته باشد.
  • درد حاد و مزمن شانه که با وضعیت عضله، تاندون، رباط یا آرتروز مفصل شانه ارتباط داشته باشد.
  • سندرم تونل کارپال که با درد به خاطر وارد شدن فشار به اعصاب در تونل کارپال ارتباط دارد.
  • درد و ناراحتی در ناحیه پا که شامل التهاب فاشیای کف پا، تندینوپسی آشیل، تومور عصبی مورتون و نوروپاتی محیطی است.
  • عوارض پس از عمل جراحی لامینکتومی که یک نوع عمل جراحی در ناحیه ستون فقرات است.
  • درد گردن
  • سر درد کششی و میگرنی
  • دیسک کمر
  • دیسک گردن
  • کمر درد و درد پایین کمر
  • درد زایمان
  • فلج اعصاب صورت
  • نورالژی عصب سه‌قلو
  • درد لگن
  • درد و ناراحتی پس از عمل جراحی
  • درد سیاتیک
  • تاندونیت (التهاب بافت عضله)
  • آرنج تنیس‌باز
  • درد مچ دست
  • اسپلینت ساق پا
  • نوروپاتی دیابتی
  • دیستروفی رفلکسی سمپاتیک (RSD)
  • بیماری هرپس زوستر حاد/ نورالژی پس هرپسی
  • درد ناشی از ابتلا به آرتروز مفصل (DJD)، استخوان یا مشکلات عضله
  • فیبرومیالژیا مربوط به مفصل، استخوان و عضله
  • روماتیسم و استئو آرتریت
  • درد مایوفاسیال
  • بورسیت (التهاب کیسه‌های محتوی مایع که در بین مفاصل قرار دارند)
  • درد مفصل آرنج
  • دررفتگی کشکک زانو

الکتروتراپی می‌تواند برای موارد زیر نیز استفاده گردد:

  • افزایش گردش خون
  • تحریک فعالیت‌های عضلانی
  • مؤثر بر اعصاب و انتقال پیام درد (کاهش درد)
  • ترمیم بافت‌ها (بهبود جریان میکروسکوپی برای ترمیم زخم‌ها و بازیابی انسجام بافت‌های همبند)
  • کاهش موضعی التهاب:  ادم (تورم ناشی از مایع لنف) حاد و مزمن (تسریع روند جذب مایع لنف، تاثیر بر نفوذپذیری رگ‌ها و بهبود جریان لنف)
  • تحریک عضلات: تاثیر بر بی اختیاری ادرار و مدفوع (تاثیر بر عضلات کف لگن و کاهش درد لگن و تقویت عضلات لگن)
  • گرم شدن پوست و لایه‌های عمیق بافتی
  • تحریک فرآیندهای متابولیسم (سوخت و ساز) و تقویت مکانیسم‌های دفاعی بدن.
  • درمان با استفاده از جریان‌های الکتریکی، می‌تواند در مورد بیماری‌ها یا اختلالات زیر مفید باشد:
  • سندرم دردهای سیستم حرکتی
  • کنترل و کاهش درد (درد مزمن، درد پس از حادثه و درد حاد پس از جراحی)
  • پیشگیری از بروز ترومبوز ورید عمقی بعد از جراحی
  • تنش و فشارهای عضلانی
  • ضعف عضلانی و فلج عضلات ناشی از حوادث
  • ضعف عضلانی پس از عمل جراحی (به‌عنوان مثال آرتروسکوپی مفصل زانو)
  • ضعف عضلانی پس از دوره‌های طولانی عدم فعالیت (مثلاً وقتی که بیمار برای مدتی بستری می‌شود)
  • ضعف عضلانی و فلج عضلانی ناشی از اختلالات عصبی
  • بی‌اختیاری ادرار یا ضعف و فلج کف لگن و یا عضلات مثانه
  • بهبود دامنه حرکتی مفصل (با القای کشش‌های متناوب در تارهای عضلانی منقبض و بافت‌های نرم کوتاه شده)
  • بهبود تاثیرگذاری داروهای تجویزی با استفاده از روش تزریق الکتریکی دارو (EMDA)


طرح درمان

مزایای ناشی از الکتروتراپی بسیار گسترده بوده و شامل یک فرآیند بهبود پیشرفته، ارتقای اثربخشی فرآیند چرخش خون در بدن، و بهبود وضعیت عملکرد عضلات است. تاثیرهای ناشی از الکتروتراپی شامل کاهش درد، افزایش قدرت، افزایش دامنه حرکت، افزایش سرعت و نیرومندی انقباض عضله و افزایش مقدار جذب مواد مغذی توسط اندام‌ها است. 
مطالعات انجام شده نشان می‌دهد در اکثر موارد حداقل به ۲۰ دقیقه زمان برای دستیابی به نتایج مناسب در ارتباط با تحریک الکتریکی عصب از روی پوست نیاز است. به هر حال، در مواردی که از شدت فرکانس پایین‌تر برای درمان استفاده شده یا از آن به همراه طب سوزنی استفاده می‌گردد، ۲۰ دقیقه حداکثر زمان در نظر گرفته شده برای درمان است، زیرا در این شرایط می‌توان درمان را در طول روز دوباره بر روی بیمار تکرار کرد. از طرف دیگر، در مواردی که از شدت فرکانس بالاتر یا روش قدیمی برای این کار استفاده شود، قاعده مشخصی در ارتباط با کل زمان مورد نیاز برای درمان وجود ندارد. به این ترتیب برای اکثر افراد مدت زمان بین ۲۰ تا ۶۰ دقیقه می‌تواند کافی بوده و نتایج مناسب به همراه داشته باشد.
ممکن است الکتروتراپی  با روش‌های دیگر از جمله: سرما یا گرما درمانی، انجام تمرینات مقاومتی و ماساژ درمانی، ترکیب شود.معمولاً در الکتروتراپی از جریان‌های الکتریکی برای تسکین درد استفاده می‌شود.


موارد خطر

الکتروتراپی یکی از ایمن‌ترین روش‌های درمان امروزی است، در برخی موارد نباید از آن برای افراد استفاده شود. این موارد در ادامه مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

  • در مواردی که فرد در دوره سه ماه اول بارداری قرار داشته باشد (به هر حال در طول دوره‌های سه ماه دوم و سوم بارداری تحت نظارت پزشک می‌توان از این درمان استفاده کرد).
  • در مواردی که فرد احساس بی‌حسی و گزگز در ناحیه تحت درمان داشته باشد.
  • در مواردی که فرد قبلاً به اختلال سیستم لنفاوی دچار شده باشد. در حقیقت تحریک الکتریکی عصب از روی پوست می‌تواند بر عملکرد سیستم لنفاوی تاثیر گذاشته و باعث تجمع مایع در نقاط تحت درمان شود.
  • علاوه بر این در هنگام استفاده از این درمان باید وضعیت پوست فرد نیز مورد توجه قرار گیرد. به این ترتیب معمولاً به افراد توصیه می‌شود قبل از استفاده از الکتروتراپی در فیزیوتراپی با متخصص طب فیزیکی در ارتباط با موارد زیر ملاقات و مشورت کنند:
  • استفاده از دستگاه‌های تنظیم کننده ضربان قلب 
  • مشکلات قلبی عروقی.
  • ابتلا به سرطان
  • کاهش وزن زیاد به صورت غیر منتظره 
  • احساس درد و ناراحتی غیرعادی
  • بیماری صرع 
  • سکته مغزی کامل یا ناقص (حمله ایسکمی گذرا)